Israël, christenen en de bijbel
Het is niet plezierig om de hoofdpersonen te zijn in het geloof van een ander. Dat is de ervaring van Joden, die de niet benijdenswaardige rol vervullen om de belangrijkste ‘spelers’ te zijn in het geloof van christenen. In de bijbel, het boek dat christenen lezen, speelt het joodse volk een hoofdrol. Hoe worden Joden daarin getekend? Zowel in het Oude als Nieuwe Testament is het beeld niet zonder meer gunstig. Ze worden hardnekkig en halsstarrig genoemd in het eerste deel van de bijbel, en ongelovig en ongehoorzaam in het tweede deel van de bijbel. Aan de ene kant wordt er gezegd dat ze ‘geliefd’ en ‘verkoren’ zijn. Maar aan de andere kant, dat ze ‘de duivel tot vader’ hebben.
Het lijkt wel alsof iedere ‘ketter’ zijn letter heeft, wanneer christenen met de bijbel in de hand hun visie op Joden en de staat Israël verdedigen. Je moet bijna wel de indruk krijgen, dat Joden engelen of duivels zijn, maar in elk geval geen gewone mensen. Iedereen kent de christelijke organisaties, die je het gevoel geven dat de Joden in Israël alles fout doen of daarentegen juist geen enkele fout maken. De wijze waarop christenen de bijbel lezen, is van doorslaggevende invloed op hun kijk op het hedendaagse Israël. Nee, het is inderdaad geen pretje om de hoofdrolspelers te zijn in de geloofsovertuiging van anderen. En nu heb ik het nog niet eens over de rol van de Joden in De Koran. In dit verband kun je begrip hebben voor de uitroep van Tevje in de muscial Anatevka: ‘God, kunt U nu niet eindelijk eens een ander volk uitverkiezen?’
Sommige christenen steunen alles wat de staat Israël doet door dik en dun, omdat ze in de bijbel lezen dat God het joodse volk verkoren heeft. Alsof ‘verkiezing’ betekent dat je alles goed doet of beter bent dan anderen! Het is eerder zoiets als ‘roeping tot dienst’, bepaald geen gemakkelijke opdracht. Andere christenen kiezen op grond van hun manier van bijbellezen uitsluitend voor de slachtoffers. Daardoor kan een griezelige wedstrijd ontstaan: Wie is het ergste slachtoffer? Er zijn er die dat precies weten: Dat waren vroeger de Joden en nu de Palestijnen. Regelmatig kun je uit hun mond horen: De Joden zouden toch beter moeten weten met hun Tora, en door datgene wat ze in de geschiedenis aan vervolging hebben ervaren.
Hoe kom je uit dit dilemma als christen? Mijn advies is: Eerst goed en lang luisteren naar beide kanten, naar Joden en Palestijnen. En tegelijkertijd proberen de bijbel niet met een vooropgezette bril te lezen. Makkelijker gezegd dan gedaan!
Simon Schoon is emeritus-predikant en –hoogleraar. Momenteel verantwoordelijk voor dialoogwerk in Nes Ammim, Israël.