EEN VERSCHEURDE IDENTITEIT

De Israëlische auteur David Grossman wordt tegenwoordig in één adem genoemd met bekende auteurs als Amos Oz en A.B.Yehoshua. Zijn boek Over de grens, dat ontmoetingen beschrijft met Palestijnen in de bezette gebieden, verscheen vlak vóór de intifada en deed in Israël en daarbuiten veel stof opwaaien. Inmiddels werd hij beroemd door zijn veelomvattende roman Zie:liefde. Ongeveer een jaar vóór een nieuwe politieke omwenteling, gesymboliseerd in de handdruk van Arafat en Rabin, werd zijn boek Vriend of vijand gepubliceerd. Dit boek vol diepgaande en onthullende gesprekken met Palestijnen in Israël is even boeiend geschreven als een roman. Gewapend met een scherpe pen en een flinke dosis zelfkritiek gaat hij als joodse Israëli de pijnlijke confrontatie aan met zijn Palestijnse medeburgers.  Zij maken ongeveer 18% uit van de bevolking van de staat Israël en wonen met name in Galilea. Voor mij vormde het relaas van Grossman een levendige herinnering aan talloze ontmoetingen met Joden en Arabie­ren in Galilea in de zeventiger jaren, toen ik in Nes Ammim woonde. De `Palestinisering' van de Arabische bevolking was toen al volop in gang. Er vielen een aantal doden tijdens de staking op 30 maart 1977, waarin het verzet tegen de landonteigeningen in Galilea tot explosie kwam. Nu is een nieuwe intellectuele elite ontstaan. Jonge Palestijnen gedragen zich niet langer onderworpen zoals de oudere generatie van 1948 maar eisen hun rechten op. Ze hebben inmiddels de democratische spelregels geleerd. Met de joodse Israëli's leven ze in een haat‑liefde‑verhouding. Door Palestijnen buiten Israël vaak als verraders beschouwd, heen en weer geslingerd in hun gevoelens door het uitbreken en voortduren van de intifada, in Israël behandeld als tweederangs burgers en vaak argwanend bejegend als een mogelijke `vijfde colonne', vertonen ze alle trekken van een verscheurde identiteit. Ze steunen het streven naar een eigen Palestijnse staat op de Westoever maar zullen er niet heengaan als die staat werke­lijkheid wordt. Ze zijn gehecht aan hun grond en tegelijkertijd aan de relatieve welvaart in Israël. Misschien is het meest bijzondere aan het boek van Grossman dat het in Israël geschre­ven is en gretig gelezen wordt. Het boek kan vandaag als een onderstreping gelezen worden van de mogelijke rol, die voor de Israëlische Palestijnen is weggelegd na de Ra­bin‑Arafat‑handdruk. In oktober 1993 hoorde ik in Israël Palestijnen weer spreken over die oude droom: Misschien  zouden Israëlische Arabieren een brug kunnen vormen tussen joodse Israëli's en Palestijnen in de bezette (en straks autonome) gebieden. De toekomst zal het leren. De vrede is nog uiterst kwetsbaar en fragiel. 

David Grossman, Vriend of vijand, Over Joden en Arabieren in Israël, Amster­dam/Antwerpen 1993, 277 blz.